INTERVIEW JULIA DOOR INGRID BOSMAN (GPD)
'Romeo en Julia':
één avond geloven in ware liefde
Sophie van Winden foto Frans Nikkels/GPD
Nu is ze Shakespeare’s Julia, volgend seizoen Grunbergs Tirza. Actrice Sophie van Winden:
„Als m’n vader volschiet weet ik dat het raak is.”
Sophie van Winden (25) heeft zelf even geen relatie. En dat is eigenlijk maar goed ook, veronderstelt ze, nu ze Julia speelt in Shakespeare’s beroemdste liefdesdrama. Want de liefde op het toneel is groot en echt, en het gaat er vurig en onstuimig aan toe. “Ik wil heel graag geloven en dromen dat er iemand is met wie ik heel gelukkig kan worden. Die wens is een mooie drijfveer.” En, zegt ze lachend: “Ik hoef nou niet bang te zijn dat het gaat tegenvallen als ik ’s avonds thuiskom.”
Het gaat goed, meldt ze opgetogen – maar pas na een korte aarzeling. “Dat komt omdat ik zelf eigenlijk verbaasd ben dat ik er zo van geniet. Je voelt wel de verantwoordelijkheid van een grote rol, maar het is geweldig om dit verhaal te mogen vertellen, deze taal te mogen gebruiken.” Dat wordt vaker gezegd door acteurs die in een Shakespeare staan. Sophie van Winden reageert prompt: “Julia is één van de allerslimste personages om te spelen. Ze is een en al wilskracht en daadkracht. Daardoor ontstaat er vanzelf zóveel energie, dat je niet eens de kans krijgt om in emoties te zwelgen.”
Terwijl dat makkelijk zou kunnen. “Je gaat door alle gevoelens heen. Vurige verliefdheid, de zekerheid dat het geen bevlieging is, angst om iemand kwijt te raken, woede en verdriet omdat je ouders je niet begrijpen en uiteindelijk de grootste gevoelens: dat wat je het liefste wilt verliezen. Het besef dat –ie echt dood is.” Maar altijd houden Romeo en Julia het heft in eigen handen. “Ze worden niet heen en weer geslingerd, nee, ze worden geleid door hun eigen keuzes. Dat vind ik het mooiste. Ze zoeken steeds een nieuwe uitweg. En daarbij maken ze radicale keuzes, veel radicaler dan een gewoon mens zou doen.”
De populaire opvatting dat dat het puberale is in het beroemdste liefdesduo aller tijden is Sophie van Winden iets te eenvoudig. “Ik vind het niet zo interessant, maar ik geloof het ook niet. Ik geloof niet dat die heftige liefde en radicale keuzes zijn voorbehouden aan pubers. Door mij gieren nog steeds dezelfde emoties en hormonen als toen ik vijftien was. Maar het is wel zo dat de liefde hier zo groot is, dat er iets van dezelfde orde tegenover moet staan. Als die liefde niet kan, dan is daar de dood. Dat zou je ook fundamentalistisch of radicaal kunnen noemen, of kunnen uitleggen als pure doodsdrift, maar ik vind het gaaf om het publiek één avond te doen geloven dat ware liefde wel bestaat.”
Dat Julia haar verstand nooit helemaal uitschakelt vindt Sophie van Winden niet vreemd, omdat ze het herkent. “Ze laat steeds alle mogelijkheden van een situatie door haar hoofd gaan. Daar maak ik me zelf ook schuldig aan.” Ze hoort het zichzelf zeggen. “Nou ja, schuldig… Ik vind het van haar wel heel slim. Dat het niet alleen maar impulsen zijn. Ze gelooft de liefde van Romeo ook niet ineens. Daar zijn een heleboel woorden voor nodig. Hij heeft haar liefdesverklaring al afgeluisterd, zij kan het niet meer verhullen. Maar ze wil wel achterhalen hoe oprecht zijn liefde is. Door al dat denken probeert ze ook het wantrouwen te elimineren.” Ze lacht. “Dat herken ik.”
Die neiging is niet per se verkeerd, vindt ze, “maar het maakt het alleen niet altijd gemakkelijk om helemaal in het moment op te gaan. Terwijl dat heerlijk is. Op het toneel, maar ook in het leven.” Laconieke glimlach.“Op de vloer lukt het.” En als de liefde maar groot genoeg is, ja, dan daar ook. “Het heftige, dat herken ik ook wel. Het gekke is dat ik eigenlijk altijd wel een vriendje heb gehad, maar nu al een paar maanden niet. Ik kan er nu hooguit naar verlangen, dat het ooit even vurig gaat worden als nu op het toneel.”
Als ze Julia zou mogen spelen, dan moest het nu. “Dit kun je over vijf jaar niet op deze manier doen. Het is fantastisch dat het ook gebeurt.” Haar mentor op de toneelschool noemde bij haar afstuderen een lijst van rollen die hij haar toedichtte. “Julia stond bovenaan. Antigone noemde hij ook.” Wat haar betreft mag het. Slimme en stoere vrouwen, daar houdt ze van. “Antigone heeft dezelfde daadkracht als Julia. Het zijn personages die iets áángaan, in plaats van óndergaan.”
De voorbereiding op deze klassieke rol liep deels synchroon met de tournee van Ben Hur, het hilarische spektakel van theatergroep De Ploeg waarin Van Winden een gastrol speelde. “Voerde je overdag intense gesprekken over deze Shakespeare en de liefde, had je ’s avonds een feestje op het podium.” Ze herinnert zich een soundcheck voor Ben Hur, waarbij ze een monoloog van Julia gebruikte. “Die had ik net uit m’n hoofd geleerd. Joep van Deudekom begon er gitaar bijn te spelen, precies op het ritme. Dan merk je: eigenlijk is het gewoon een prachtig lied.”
Adviezen waren er ook. Van veteraan Beppie Melissen, bijvoorbeeld, die haar voorhield dat ze haar rol dicht bij zichzelf zou moeten houden. “Dat is toch wel wat ik van die cabaret-aanpak van Ben Hur heb geleerd, dat je een rol ook kunt uitspreken als jezelf. Je hoeft niet alleen Shakespeare te spelen.” Ze citeert: ‘De voedster, ach, wat zou ze kunnen doen. Deze beroerde scène moet ik toch alleen spelen.’ “Het is mooi om zo’n zin er als jezelf uit te gooien. Ook vanwege de dubbele lading.”
Nu ze op het toneel staat als Julia schemert op de achtergrond alweer de volgende rol. Tirza, een van de hoofdpersonen uit de gelijknamige roman van Arnon Grunberg. Ze kan er naar uitzien, ook omdat ze een actieve inbreng heeft in de theaterbewerking van het boek, samen met haar toneelouders Ariane Schlüter en Kees Hulst. “Laatst gingen we eten met regisseur Johan Doesburg. Om te bespreken welke kant we op willen met het stuk. Voor je gevoel hoef je dan al bijna niks meer te doen. Dan zit je al bijna in dat realisme van een Amsterdams gezin.”
De gestoorde kanten van de familie Hofmeester kan ze inmiddels als een uitdaging zien, maar toen ze het boek op vakantie in Mexico las werden ze haar bijna teveel. “Ik werd getroffen door de theatrale dialogen, zag meteen scènes, maar ik werd er ook een beetje ziek van. Ik wilde het uitlezen, maar moest het soms ook even wegleggen.”
Zo extreem als in Tirza is de rol van de ouders in Romeo en Julia niet, maar dat het loskomen van je vader en moeder in beide stukken zit beschouwt Sophie van Winden als meer dan een mooi toeval. Eigenlijk, zegt ze, is ze zelf ook nog steeds een beetje zoekende in de volwassen verhouding met thuis. “In hoeverre moet je je losmaken, is het nodig om helemaal je eigen plan te trekken, daar ben ik zelf ook mee bezig.”
Julia mag die volwassenheid in een oogwenk bereiken, zij heeft wat meer tijd nodig. Misschien wel juist omdat ze altijd alle vrijheid heeft ervaren. Ze is de oudste van drie kinderen. ‘Mijn ouders hadden een antiquariaat, er werd bij ons thuis veel over literatuur en cultuur gesproken. Maar er was geen connectie met theater, en toch mocht ik op m’n zevende op toneelles en vonden ze ook daarna alles goed wat ik op dat gebied wilde doen. Ze leven nu op een heel bijzondere manier mee. Er hangt hier een banier van Romeo en Julia aan de gevel, met onze namen erop, daar maakt mijn vader dan een foto van. Laatst heb ik thuis eens een van de monologen geoefend. Als m’n vader volschiet denk ik: dat is raak. Dat zou hij niet doen als het niet goed was.”
Een voorbeeldige puber was ze niet. “Oh nee! Ik heb enorm de grenzen opgezocht van het uithoudingsvermogen van mijn ouders, vooral dat van mijn vader. We zijn nogal aan elkaar gewaagd, konden heel felle woordenwisselingen hebben. Op een gegeven moment heb ik gezegd: ‘Papa, zullen we nooit meer ruzie maken?’ ” Ze houden zich er aardig aan. “Het gaat tenminste niet meer zo hard tegen hard als vroeger.”
Zo rücksichtlos als Julia met de keuze voor Romeo tegen haar ouders ingaat zou ze het zelf niet kunnen. “Ik geloof dat hun mening over een relatie belangrijker vind dan ik misschien zou willen. Ik denk er toch wel over na. En dan kan ik blij zijn als er even niks op aan te merken is.” Aan de andere kant, beseft ze, kun je dingen ook voor anderen invullen, en dus ook voor je ouders. “Dat ik hoge eisen aan mezelf stel zit echt in mij, ook al denk ik soms misschien wel dat zij dezelfde eisen stellen.”
Voorlopig is ze bezig aan een topseizoen. Het succes van Ben Hur, een vaste aanstelling bij Het Nationale Toneel met Julia als eerste grote rol, in het najaar de première van de film Happy End van Frans Weisz en volgend seizoen een hoofdrol in Tirza – Sophie van Winden vindt het ‘bijna decadent.’ Bang maakt het haar niet, dat haar carrière zo’n vlucht neemt. “Ik ben soms wel nerveus of het goed genoeg is wat ik doe, maar ik schrik niet van mijn eigen angst. En ik heb wel het idee dat ik steeds meer vertrouwen krijg. Een vormgever zei laatst: het heeft geen zin om te denken of je ’t kan. Want je gaat het doen. Dat vond ik wel mooi gezegd.”
Inhoud voorstelling
Jong en energiek moest het worden. Maar regisseur Johan Doesburg heeft geen rappers, een louter mannelijke cast of andere hippe ingrepen nodig om het klassieke verhaal van Romeo en Julia – dit seizoen in vijf varianten in de theaters - naar het nu te halen. Zijn versie duurt bijna drie uur, maar is als kennismaking met Shakespeare’s beroemdste liefdesdrama misschien wel effectiever dan al die nadrukkelijk gepimpte voorstellingen bij elkaar.
Romeo en Julia werd voor het eerst gespeeld in 1595 in Londen. Het Nationale Toneel brengt een nieuwe vertaling van Frank Albers, waarin de oorsponkelijke verzen zoveel mogelijk eer wordt aangedaan. Toch is de vormgeving verre van klassiek, eerder strak en gelikt.
De oude vete tussen de Montagues en de Capulets, twee rivaliserende clans uit Verona, komt dit keer tot uitbarsting op twee concurrerende terrassen. De kinderen van de rivalen, Romeo en Julia, laten zich niet meesleuren in deze strijd en worden smoorverliefd op elkaar. Maar dan wordt Romeo’s beste vriend vermoord door Julia’s neef. Romeo doodt hem en wordt verbannen. Van haar vader moet Julia met een andere man trouwen. De list van Julia’s schijndood leidt uiteindelijk tot de tragische dood van beide geliefden.
Bio Sophie van Winden
Actrice Sophie van Winden (Amsterdam, 1983) werkte eerder bij het Noord-Nederlands Toneel en is nu vast verbonden aan het Nationale Toneel.
In 2005 won ze een Gouden Kalf voor haar (bij)rol in de film Leef!
Eerder dit seizoen was ze te zien in Ben Hur van theatergezelschap De Ploeg.
Volgend jaar speelt ze de titelrol in Tirza, een theaterbewerking van de roman van Arnon Grunberg.
In het najaar gaat de film Happy End in première. In dit derde deel van een drieluik van Frans Weisz over de nasleep van de holocaust speelt Sophie van Winden naast acteerkanonnen als Pierre Bokma, Edwin de Vries, Kitty Courbois en Annet Nieuwenhuizen.
De rol van Romeo wordt vertolkt door Marwan Kenzari, inmiddels als belofte binnengehaald door Toneelgroep Amsterdam. Andere acteurs in Romeo en Julia zijn onder andere Jochum ten Haaf, Jeroen Spitzenberger, Xander van Vledder en Mirjam Stolwijk.
Info: www.nationaletoneel.nl
INTERVIEW ROMEO EN JULIA DOOR BRIGITTE VAN DER BENT
Helse liefde
DEN HAAG - Sophie van Winden en Marwan Kenzari spelen voor Het Nationale Toneel het tragische liefdeskoppel Romeo & Julia. Een gesprek over hun onverschrokken liefde voor het acteursvak.
Door Brigitte van der Bent
De bevlogen acteurs Sophie van Winden en Marwan Kenzari leggen de lat hoog. “Wij doen er alles aan om dit een Romeo & Julia te maken om nooit te vergeten”, aldus Sophie en Marwan. “Anders kun je het net zo goed niet doen.”
Wat vinden jullie interessant aan Romeo & Julia?
Sophie: "Het verhaal lijkt zoet, maar wordt heel gruwelijk. Die spanning voel je en dat vind ik gaaf.” Marwan: “Iedereen herkent elementen uit dit verhaal. Je hebt allemaal wel iets tragisch meegemaakt in de liefde.”
Heb je al eens zo’n helse liefde beleefd dan?
Marwan: “Niet persoonlijk. Maar ik ben wel verliefd geweest en weet hoe heftig dat gevoel is. Iedereen weet dat.” Sophie: “Ik dacht ooit dat ik mijn ware liefde had gevonden. Ik merkte toen hoe kwetsbaar je bent. En ik heb het inlevingsvermogen om me te kunnen voorstellen hoezeer de liefde je kan kwellen.”
Is dit een droomrol?
Sophie: “Dit is mijn revanche! Ik wilde op mijn middelbare school dolgraag Julia spelen en heb toen vreselijk naast die rol gegrepen. Ik had auditie gedaan en de regisseuse vond het helemaal goed. Ik dolblij! Terug in de klas werden de rollen bekendgemaakt. De regisseuse keek de groep aan en zei: “de rol van Julia wordt gespeeld door… Simone.’’ Ze had zich blijkbaar bedacht.”
Wat maakt jullie een goede Romeo en Julia?
Sophie: “Ik hoop dat ik een soort vrijheid in mijn spel heb waardoor het geen stoffig tekst opzeggen is. Maar ik vind deze rol wel spannend. Het stuk is al zo vaak gedaan, dan moet je geen slechte kopie van een vorige Julia worden. Daarnaast hou ik erg van de liefde.”
Marwan: “Ja, ik ook. Onmogelijke liefde is een mooi onderwerp. Liefde kan fantastisch zijn, maar ook enorm kwellend. Dat vind ik spannend.”
En jij Marwan, ben je niet bang dat je ‘een slechte versie van’ wordt?
Marwan: “Ik ben daar niet mee bezig, want dan werk je jezelf alleen maar tegen. Daar moet je op een gezonde manier mee bezig zijn. Met vrienden bedenk ik voor de grap de meest walgelijke recensies, haha. Maar wij doen er alles aan om dit een Romeo & Julia te maken om nooit te vergeten.”
Sophie: “Ja, want anders kun je het net zo goed niet doen!”
Hoe hebben jullie je ingeleefd in je rol als liefdeskoppel?
Marwan: “Door te trouwen!”
Sophie: “Nee joh. Maar toen we elkaar voor de tweede keer zagen, hebben we de foto voor het affiche gemaakt. Als je bedenkt dat we elkaar nauwelijks kenden toen die foto werd gemaakt…”
Marwan: “Ja, dit gebeurt normaal pas op je negende date, haha.
Wanneer wist je dat je wilde acteren?
Marwan: “Mijn liefde voor acteren komt door films, maar pas toen ik achttien was. Een vriendin heeft me ingeschreven op een amateurtoneelvereniging en daarna is het snel gegaan. Ik heb heel mijn jeugd alleen aan voetbal gedacht.”
Sophie: “Dat is ook spelen, maar dan anders. Ik was zeven jaar oud toen ik op toneelles wilde. Ik vond de toneelschool oneindig fascinerend. Geen idee waar dat vandaan kwam. Ik had toen alleen niet zo’n goed beeld van hoe een leven als actrice er uit zou zien.”
Acteur lijkt me een pittig beroep.
Sophie: “Ja, het is eigenlijk totaal idioot dat je jezelf elke avond aan spanning en de blikken van het publiek onderwerpt.”
Marwan: “Maar als je hersenchirurg bent heb je ook last van spanning. Nog wel meer denk ik, want je hebt een veel grotere verantwoordelijkheid.”
Waarom wil je acteur worden in deze tijd van geld verdienen?
Sophie: “Soms denk ik ‘waarom heb ik niet iets anders gestudeerd’. Maar weet je, het is heerlijk dat ik kan doen waar mijn hart ligt.”
Marwan: “Daar ben ik het helemaal mee eens. Vroeger dacht ik: ‘ik ga naar LA om het daar helemaal te maken’. Maar dat is eigenlijk helemaal niet wat ik wil. Nu laat ik me sturen door mijn gevoel. Je moet voor je passie gaan en niet voor de veilige weg.”
Zijn jullie bang voor kritiek?
Sophie: “Mensen mógen een voorstelling niet mooi vinden. Ik wil niet eens spelen in iets waarvan het publiek alleen denkt ‘ah mooi. En nu snel naar huis.’ Dat is niet interessant.” Marwan: “Het hoort bij het leven. Niet iedereen heeft dezelfde mening. Wat de één prachtig vindt, kan de ander vreselijk vinden. Dat is juist fascinerend.”
Maar als acteur ben je blootgesteld aan de publieke opinie.
Sophie: “Soms lijk je inderdaad publiek bezit. Vooral door internet. Iedereen kan over je schrijven wat ‘ie wil. Daar moet je je tegen wapenen. Gelukkig sta je met een groep op toneel en niet alleen.”
Marwan: “Ja, dat vind ik een heel belangrijk element van acteren! Je staat daar als team. En als team breng je een verhaal. Ik vind het een mooi verschijnsel wanneer je als groep sterk bent. Dan kun je een voorstelling echt tillen.”
Sophie: “Je kunt elkaar als team versterken als je precies weet wat je aan elkaar hebt en elkaar kunt vertrouwen. Pas wanneer je samen speelt, wordt het bijzonder. Dat geldt zeker voor Romeo & Julia.”
Te zien van maart tot juni 2009. Klik hier voor de site van het Nationale Toneel.
© De Nieuws Unit / Brigitte van der Bent voor De Koninklijke Schouwburg/NT
